Ik wil helemaal niet af van prikkelende gevoelens. Geprikkeld worden is namelijk bijna altijd prettig. Ik probeer zelf ook altijd mijn lezers te prikkelen: om te reageren, om ergens op te klikken of gewoon, om verder te lezen. En dat doen ze alleen als het voor hen ook fijn is. Met een prikkend gevoel wil ik wel afrekenen. Of reageer ik nu te geprikkeld?
Zeverd nie!
Roomboter is heerlijk. Margarine haalt het er niet bij. Of ik nu vlees braad, taart bak of boterhammen smeer, roomboter is het lekkerst. Je kunt dus wel zeggen dat ik werkelijk hou van de smaak van roomboter. Maar of ik dan ook van roombotersmaak hou?
Blue Band heeft heel Rotterdam volgehangen met posters met de tekst: Met je neus in de … vallen. Daarbij staat dan een fles spuitmargarine met … roombotersmaak. Ranzig!
Roombotersmaak klinkt naar kunstparket (laminaat), alcoholvrij bier, elektrische haard. Vegetarische biefstuk, dat verkocht een Chinees hier om de hoek. Die Chinees is nu failliet. Wie wil er roombotersmaak? Ik wil roomboter!
Er wordt heel veel plaatsgevonden in het Nederlandse taalgebied. Je kunt het zo gek niet bedenken of het vindt plaats. Google maar eens: 1.650.000 resultaten! Plaatsvinden is dan ook een handig woord, net als zijn broertje gebeuren. Het is een stoplap. Nee, erger nog: een duizenddingendoekje. Je kunt het overal voor gebruiken. Jammer alleen dat die woorden je tekst zo saai, kleurloos en star maken. Want waar blijft de actie?
Wat willekeurige voorbeelden:
De voorstelling vindt plaats om 20.00 uur…
De eerstvolgende meeloopdag (…) vindt plaats op woensdag (…)
De juryvergadering vindt plaats om 12.00 uur.
De pleurapunctie vindt plaats om de longen te ontlasten van een patiënt die een te grote hoeveelheid pleuravocht produceert.
Financiële instellingen zijn verplicht om de identiteit van hun cliënten vast te stellen. Deze identificatie vindt plaats om ongebruikelijke transacties te kunnen melden.
En nu hoe het anders kan:
De voorstelling begint om 20.00 uur…
De eerstvolgende meeloopdag is op woensdag (…)
De jury vergadert vanaf 12.00 uur.
De pleurapunctie ontlast de longen van een patiënt die een te grote hoeveelheid pleuravocht produceert.
Financiële instellingen zijn verplicht om de identiteit van hun cliënten vast te stellen. Door deze identificatie kunnen ze ongebruikelijke transacties melden.
Plaatsvinden is een mooie truc om de handelende persoon uit beeld te houden, net als de passieve of lijdende vorm. Dat is niet altijd fout, maar vraag je elke keer af als je plaatsvinden of gebeuren wilt schrijven of het ook anders kan. En doe dat dan. Varieer. Schrijf actief. Lekker fris.
Want dat heb je met duizenddingendoekjes: ze gaan al snel muf ruiken.
Plantpot. Het woord staart me aan in 12 centimeter grote letters in de parkeergarage van Ikea (we hebben een nieuw kantoor in te richten en we letten op de kleintjes). Plantpot. Jongens en meisjes advertentieschrijvers, dat kán toch niet? Dat hóór je toch!
Maar waarom weet ik zo zeker dat plantpot niet kan? Mmm, daar moet ik het antwoord op schuldig blijven. Ja, omdat het ook plantenbak is. Maar dat is nog geen reden. Je hebt visnet én vissenkop, bijvoorbeeld. Ja, het is wel plantkas, maar daarbij is het eerste deel afgeleid van het werkwoord planten, niet van het zelfstandig naamwoord plant.
Toegegeven, je hebt plantnaam in het woordenboek, als vormvariant van plantennaam, maar dat is een uitzondering tussen meer dan honderd samenstellingen met het zelfstandig naamwoord plant. Plantenpot echter staat er helaas niet in.
Schiet je al wortel? De regels voor de tussenklank e (sjwa geheten, prachtig woord voor de ‘uh’-klank) zijn niet eenduidig, zo blijkt ook uit een artikel van Onze Taal. Je schrijft hem als je ‘m hoort en meestal is er een tussen-e(n) als het eerste deel een zelfstandig naamwoord van één lettergreep is.
Tja, daar kunnen we geen wedstrijd op fluiten natuurlijk. Het woord plantpot druist gewoon tegen mijn woordgevoel in. Is dat genoeg?
Tot 21 oktober 2014 staat het woord kiezel op naam van Kiezel Communicatie. Dat hebben we voor € 5 laten vastleggen door het International Institute for the Registration of Words (NRW). In een klein kokertje kwam het officiële document (nog eens € 5) van de week binnen en het certificaat hangt nu bij ons aan het prikbord.
Waarom wij kiezel claimden? Natuurlijk omdat we zo heten, maar vooral ook omdat het zo’n mooi woord is, want daarvoor is de site:
“Ons instituut wil iedereen verbinden aan zijn favoriete woord. Dat kan een woord zijn dat bijvoorbeeld uw kijk op het leven samenvat. Het kan ook een woord zijn waarvan u blij of gelukkig wordt, of een woord dat u karakteriseert in een van de rollen die u in het leven vervult.”
Je kunt een woord dus claimen. Bestaand of zelfverzonnen en al dan niet met motivatie. Die motivatie is dan weer terug te lezen op de site: ‘cadeau voor mijn broer’, ‘dit was wat mijn dochter zei’, ‘zo heet ik’. Tegen betaling kun je het woord op een certificaat laten zetten – dat deden wij – of, nog luxer, in een doosje thuis laten bezorgen. Handgeschreven – dat dan weer wel.
Het lijkt een gouden idee: iets verkopen dat van niemand is. Ook al gaat er anderhalve euro van elke registratie naar een goed doel, zó word je slapend rijk, leek me. Initiatiefnemer Jan Beesems: “Voorlopig sta ik nog vet in de rode cijfers. Mijn primaire drijfveer is toch mijn liefde voor taal.”
Niet je boek vergeten als je morgen komt!
Niet knoeien!
Niet werkt niet. Je vergeet het boek, je knoeit. De boodschap komt binnen, op het woordje niet na. Daar maken politici ook vaak gebruik van in debatten:
Niet dat ik u van valsheid in geschrifte wil beschuldigen, natuurlijk.
Waarvan verdenk je die ander onmiddellijk? Kortom: niet is één van de gevaarlijkste woorden om te gebruiken. Maar juist daar kun je je voordeel mee doen. Welke boodschap wil je je lezers impliciet meegeven? Uitvaartonderneming Yarden gebruikt dit effect expliciet in een nieuwe reclamecampagne. Als je het affiche leest, moet je ontzettend aan je eigen uitvaart denken. Precies wat ze willen.
Over het algemeen is het dus veiliger om niet te vermijden. Vaak heb je het woord ook helemaal niet (ahum) nodig. Formuleer je boodschap positief:
Denk aan je boek als je morgen komt!
Bekkie boven het bakkie!
Dat werkt. Wel.
Ben ik heel elitair als ik ‘Onze Café’ opvat als ‘Elf Café’? Ik fietste langs Onze Café in de volkswijk Crooswijk en bedacht pas in de kakwijk Kralingen dat het een voorbeeld was van het verdwijnen van het onzijdig lidwoord. De huis, die meisje, de broodje. Tussen mannelijke en vrouwelijke woorden maken we eigenlijk al geen verschil meer, maar nu is ook het dus met uitsterven bedreigd.
We vinden wel vaker een steentje in onze schoen:
Vleespaleis. Zo heet een nieuwe slagerij om de hoek. Waarom klinkt dat zo smerig? Klinkt het woord ‘vlees’ vies? Neu. Aan ‘paleis’ kan het ook niet liggen, maar in combinatie met ‘vlees’ wordt het opeens ronduit ranzig. Het woord doet denken aan boterberg, melkzee, graanschuur. En toch is het oneindig veel onsmakelijker. Is het omdat ik me letterlijk een paleis van vlees voorstel? Lillend en druipend van bloed? Bah, ik ga er niks kopen.
Update: Mijn compagnon is er nu vaste klant en het vlees schijnt heerlijk te zijn…
Update 2: Naast het Vleespaleis verrijst nu een Vispaleis. Dat klinkt dan weer heerlijk. Raar.
Wil je op de hoogte blijven van nieuws over digitale communicatie, schrijftips en speciale aanbiedingen van Kiezel Communicatie? Schrijf je dan in voor onze maandelijkse Kiezelbrief.
Kiezelblog woorden 
Reacties