Metselen met woorden

Door Maria Neele in de categorie Gratis schrijftips op 8 december 2011
Tags: , , ,

Vandaag gaan we metselen; zet de specie maar klaar! Specie maakt van losse stenen een stevig bouwsel. Precies zo gaat het met teksten. Ook daar moet je de losse onderdelen, woorden, zinnen, alinea’s, zorgvuldig samenvoegen. Met taalspecie.

Van de tuinman naar de metselaar
In een vorige blogpost namen we les bij de tuinman. Die leert je flink te snoeien in de tekst, zodat je een verhaal krijgt zonder overbodige woorden. Wil je weten hoe je korte tekst begrijpelijk blijft? Dat leer je van de metselaar. Zoals die specie aanbrengt om de stenen met elkaar in verband te brengen, zo gebruik je als schrijver signaalwoorden: woorden die zinnen en alinea’s met elkaar verbinden. Ze heten zo omdat ze je seintjes geven: let op, het een heeft te maken met het ander. Wees er scheutig mee, want ze maken de tekst gemakkelijker te begrijpen.

Signaalwoorden
Wat moet je je voorstellen bij signaalwoorden? Er zijn er honderden. Een paar voorbeelden:

  • opsommend: ten eerste, vervolgens
  • oorzakelijk: want, daarom, dan ook
  • toelichtend: bijvoorbeeld, zoals
  • tegenstellend: maar, toch
  • vergelijkend: net als, op die manier.

Kleine woordjes, groot gemak.

Lekker
Zonder signaalwoorden krijg je een tekst zonder samenhang, vol wankele argumentaties en misverstanden. Mét help je de lezer om je redenering te volgen. Signaalwoorden brengen bovendien een prettig ritme in de tekst, omdat ze je dwingen korte zinnen af te wisselen met langere. Oorzakelijke verbanden (omdat) of een toelichting (zoals) komen al gauw in een bijzin terecht in plaats van in een tweede zinnetje. En juist die afwisseling leest lekker. Op beeldscherm én op papier.

Meer lezen?

Helpen de signaalwoorden in deze tekst om ‘m snel te begrijpen? Laat het me weten.

Woorden die niet meer mogen (aflevering 5)

Door Maria Neele in de categorie Steentje in je schoen op 29 september 2011
Tags: ,
Een vrouw welke de Statenbijbel leest

Een vrouw dewelke de Statenbijbel leest

De problemen welke u noemt met de centrale zijn kort na de betreffende morgen opgelost.

Dat stond in de voorbeeldbrief van een deelnemer aan mijn training Klantgericht e-mailen. Welke! Het is een top-10 woord in de categorie ‘woorden die niet meer mogen’! Tenminste, in de functie van betrekkelijk voornaamwoord. In elke training zitten minstens drie deelnemers die dol zijn op welke als betrekkelijk voornaamwoord. Ze schrijven het omdat ze het ‘netjes’ vinden staan, maar ze zouden het nooit zo zeggen. Waar komt die statigheid toch vandaan?

Statenbijbel

In de renaissance kwam onder invloed van het Latijn (quod) en het Frans (lequel) het woord welke in de mode als betrekkelijk voornaamwoord. In de 17e eeuw werd het woord als ‘zeer bevallig’ beoordeeld. De vertalers van de Statenbijbel waren er dol op en strooiden rijkelijk met ‘dewelke’ en ‘hetwelk’. Door de christelijke taaltraditie is dat plechtige taalgebruik in Nederland lang bewaard gebleven.

Hoogdravend en deftig

Nog geen eeuw later werd welke al beschouwd als ‘hoogdravend en deftig’ en 300 jaar daarna, in 2011, is het nog steeds niet uitgeroeid! In alle, maar dan ook alle trainingen en adviesboeken leer je dat je welk(e) uitsluitend moet gebruiken als vragend voornaamwoord. Zoals in ‘Welk woordgebruik wil je NOOIT meer zien?’ of ‘Ik weet niet aan welke taalkwestie ik me het meest erger.’

Slecht ambtelijk proza

“Slecht ambtelijk proza wordt echter nog steeds gekenmerkt door een voorliefde voor welk(e)”, schrijft Nicoline van der Sijs in haar handboek ‘Het ontstaan van het Nederlands’, waar ik bovenstaande taalgeschiedenis vond. Slecht ambtelijk proza… dat wil je toch niet?

Hierbij verklaar ik: welke is een woord welke niet meer mag.

Lees ook over de andere woorden die niet meer mogen

Aflevering 4: handvatten

Aflevering 3: leuk

Aflevering 2: kunnen en mogen

Aflevering 1: tevens en reeds

Woorden die niet meer mogen (aflevering 4)

Door Carola Janssen in de categorie Steentje in je schoen op 26 augustus 2011
Tags: , ,

Handvatten. Al twee keer struikelde ik vandaag over overdrachtelijke handvatten. Ik krijg bultjes van handvatten die losgeraakt zijn van fiets, pan of bijl. Het is een woord voor luie schrijvers. Terwijl je, als je serieus lui bent, het hele woord vaak niet eens nodig hebt.

  • Kritisch kijken naar de eigen werkhouding en die van het team geeft handvatten om de benadering van bewoners en mantelzorgers te veranderen in een belevingsgerichte benadering.

Los van het feit dat ik de zin niet helemaal begrijp (wat is belevingsgericht benaderen?) zou je ervan kunnen maken:

  • Kritisch kijken naar je eigen werkhouding en naar die van het team geeft je aanknopingspunten om bewoners en mantelzorgers belevingsgericht te benaderen.

Of, met een klein nuanceverlies:

  • Bewoners en mantelzorgers belevingsgericht benaderen begint met kritisch kijken naar je eigen werkhouding en die van het team.
Handvatten zitten aan een stuur

Een handvat dat zijn plaats kent

Nog meer handvatten

Er zijn verschillende kwaliteitsmodellen die u handvatten bieden voor de organisatie van uw zorgketen.

Uw zorgketen vind ik een beetje mal en het woord organisatie in plaats van organiseren verwarrend, maar ook hier zijn het vooral de handvatten waar ik over struikel. Ik stel voor als alternatief:

Er zijn verschillende kwaliteitsmodellen om een zorgketen te organiseren.

Zullen we afspreken om losliggende handvatten voortaan op te rapen en direct in de vuilnisbak te gooien? Andere voorbeelden zijn van harte welkom. Graag met alternatief.

Een cliché met een strikje

Door Irene de Vette in de categorie Gratis schrijftips op 6 april 2011
Tags: , , , ,
Vermijd clichés. Deze tip gaf ik lezers van het Kiezelblog, waarop ik er zelf vervolgens doodleuk vier in mijn tekst stopte. Een opmerkzame lezer wees me er fijntjes op en het schaamrood stond me op de kaken. Nu ik dit schrijf, twijfel ik ineens of ik dat eigenlijk wel mag zeggen. Is het schaamrood op de kaken een uitdrukking of een cliché? En er fijntjes op wijzen? Help!

Eerst maar eens helder krijgen wat we precies bedoelen met een cliché. De beste definitie die ik vond: een stijlfiguur waarbij een beeldspraak wordt gebruikt die zijn kracht door het vele gebruik ervan heeft verloren.

Maar, juist omdat iedereen een cliché herkent, kan de beeldspraak ook in je voordeel werken. Ooit waren schiet mij maar lek of zo gek als een deur grappig en vindingrijk. Als je niet wist dat het inmiddels sleetse stijlfiguren waren, vond je dat waarschijnlijk nog. Als je een cliché dus een beetje afstoft werkt ‘ie wel. Een cliché met een strikje, noemen we dat.

Loesje beheerst haar strikjes als geen ander. Surf naar haar site voor inspiratie.
Wees jezelf. Er zijn al zoveel anderen.
Kijk ik om me heen, sta ik midden in het leven.
Je weet pas of het leven hard is als je je tanden erin zet.

Bedenk voor elk cliché dat in je tekst dreigt te sluipen hoe Loesje het zou zeggen. Om dit blogje dan ook in haar woorden af te sluiten: Geef door die zin!


Clichés? Liever niet. Lees ook:

Zakelijk, maar smakelijk

Door Irene de Vette in de categorie Gratis schrijftips op 18 maart 2011
Tags: , , , ,
De tekst moet zakelijk zijn, dus dan maken we ‘m ook meteen maar lekker saai. Die indruk krijg je als je langs websites van bedrijven surft. Een gortdroge brij waar je je als lezer bij de eerste alinea al in verslikt. Wil je schrijven over serieuze zaken? Dan mag je best wat kruiden en een beetje boter gebruiken. Van flauw en zoutloos loopt het water je niet in de mond.

Oeps, die uitdrukking mag eigenlijk niet. Water dat je in de mond loopt, vreselijk! Ik schrijf veel over eten en redigeer al een paar jaar recensies voor SpecialBite. Die recensies worden geschreven door mensen die op de eerste plaats eetgek zijn en lang niet altijd professioneel schrijver. Fijnproeven staat niet gelijk aan fijn schrijven, heb ik gemerkt. Ik help ze op weg met een paar tips.

• Laat zien, proeven, ruiken en voelen
Maak je tekst concreet. Ofwel: show, don’t tell. Dat is eigenlijk de basis van alle lekkere teksten. In een recensie over een restaurant in Twente las ik: Het maandelijks wisselende verrassingsmenu bestaat geheel uit dagverse, eerlijke en biologische producten, op ambachtelijke wijze klaargemaakt door de chef-kok. Een heleboel holle termen. Beschrijf een gerecht. Het mes glijdt door de lende van Saasvelds rund. Daarnaast vind ik op mijn bord zachtgegaard buikspek, zoetzure cherrytomaatjes en tot mijn verrassing krokant gebakken gamba’s. Je weet nu: de chef gebruikt lokaal vlees, kent klassieke bereidingen, maar is ook origineel.

Een ander voorbeeld: het interieur. ‘Stijlvol en klassiek’, of ‘echt van deze tijd’, daar heeft je lezer helemaal niets mee. ‘Spannende LED-verlichting dompelt de muren iedere tien minuten in een andere kleur’ (interieur is trendy), ‘Gebutste houten tafels geven je het gevoel dat je bij de chef thuis in de keuken zit’ (landelijk, huiselijk), ‘Zacht tapijt waar je stilettohakken helemaal in wegzakken’ (chic, klassiek). Je hoeft niet alles te benoemen: beschrijf een paar opvallende details die de zaak karakteriseren.

• Wees origineel

Je moest eens weten hoe vaak ik ‘culinaire hoogstandjes’, ‘verrukkelijke smaakexplosies’ of ‘echt smullen geblazen’ ben tegengekomen. Bleh. Als je de tekst concreet hebt gemaakt, ben je al een eind op weg om clichés uit je tekst te bannen, maar loop je tekst altijd nog eens na. Kan het origineler? Was de bediening langzaam? Zeg: ‘Er mag af en toe best een pepertje in.’ Het chocoladetoetje heerlijk? Schrijf dan: ‘De chocolate delight was een gulle toegift.’

Terug naar de zakelijke tekst
Nu denk je misschien: maar ik schrijf helemaal nooit over eten! Ik verkoop horren. Ik bezorg medicijnen via internet. Ik zit in verzekeringen. Verrassing: dat maakt helemaal niet uit. Laat je lezers altijd meeproeven. Beschrijf hoe zoemende muggen je slaap verstoren: dat gebeurt nooit meer met een hor! Beschrijf hoe makkelijk je medicijnen vanuit je luie stoel kan bestellen: nooit meer door weer en wind naar de apotheek! Beschrijf hoe je op reis in een onbewaakt ogenblik je tas kwijt kunt zijn: prettig dat je dan met een telefoontje alles regelt.

Details, details, details. Smakelijk lezen!

Gelieve Nederlands gebruiken

Door Carola Janssen in de categorie Steentje in je schoen op 30 januari 2011
Tags: ,
Woorden die niet meer mogen

Gelieve geen fietsen plaatsen - LantarenVenster, Rotterdam

Dan ontwerp je een hypermodern theater annex filmhuis met prachtige grote ruiten, want je heet LantarenVenster. Over alles denk je na, de stoelen, de trap, de uitstraling, het licht. En natuurlijk wil je niet dat je glazen ingegooid worden. Dus zet je in hippe kapitalen op de ruit: GELIEVE GEEN FIETSEN PLAATSEN. Jammer dan dat je taalgebruik antiek is, vette pech dat het woordje ‘te’ weggevallen is. Kniesoor die daar op let.

En van wie is die fiets die daar voor de ruit staat? Juist, van deze kniesoor.

Leef mee met de andere steentjes in onze pump:

Soms is oplossing toch de oplossing

Door Carola Janssen in de categorie Losse kiezels op 25 augustus 2010
Tags: , ,

oplossingVan het woord oplossing gingen altijd mijn wenkbrauwen omhoog. Daar blogde ik in maart van dit jaar al over. Nu moet ik die mening nuanceren. En ja, nuances… Daar hou ik ook al niet zo van. Voor een sappig verhaal is nuance namelijk killing. Ik zal er binnenkort eens over bloggen.

Woordmisbruik

Maar nu eerst terug naar oplossing. Oplossing wordt zo vaak misbruikt en mishandeld, dat ik uit het oog verloren had dat het arme woord wel degelijk iets uitdrukt dat door geen ander woord ondervangen wordt. Het heeft bestaansrecht. Soms.

Tagline

Onlangs formuleerden we een tagline voor onze klant TOT, die een nieuwe website krijgt. Een tagline beschrijft in zo min mogelijk woorden wat je doet. Met een duidelijke tagline weet de lezer onmiddellijk of-ie op de juiste site beland is. En in een wereld waar elke seconde telt, is het daarmee een van de belangrijkste tekstelementen van een website.

Al te kras

TOT levert een product en diensten. Dat aanbod bleken we, hoe we het ook wendden of keerden, niet anders te kunnen omschrijven dan met… oplossingen.  Volhouden dat ‘oplossing’ niet mag, omdat het niet mag, was al te kras. Dus wat biedt TOT? Technische oplossingen voor de culturele sector. Voor deze keer dan.

Nieuwsgierig naar andere woorden die regelmatig misbruikt worden? Lees dan ook:

Ambtelijk taalgebruik

Door Carola Janssen in de categorie Losse kiezels op 6 mei 2010
Tags: , ,

Hoe oubollig is het woord oubollig? In elk geval is het een woord dat de moeite van het bewaren waard is, vind ik. Het is een fijne voor de Vereniging ter bevordering van het gebruik van het bedreigde Nederlandse woord. Ik ben gek op oubollige woorden. Maar niet in teksten die voor iedereen zijn, zoals ambtelijke teksten. Ambtelijk taalgebruik zou gelijk moeten staan aan helder, concreet, eenvoudig, begrijpelijk. Het tegendeel is waar. Ambtenaren horen te schrijven voor iedereen, maar ze doen het niet.

Taalcampagne Helder Haags

In Den Haag werken ze er al jaren hard aan om helder Haags tot norm te verheffen. De taalcampagne met die naam poogde tussen 2006 en 2008 ambtenaren op het rechte schrijfpad te krijgen en te houden. Zo kwam er een woordenboek voor ambtenaren die helder willen schrijven. Sinds deze week staat dit ambtelijk woordenboek online. Ook reuzehandig voor mensen die documenten van de overheid niet begrijpen. 

Puistjes uitknijpen

In het woordenboek, ontwikkeld door collega Wouter de Koning van Tekstbureau Lekker Helder, vind je de hedendaagse vertaling van oubollige woorden, moeilijke woorden, en zogenaamde puistwoorden. Dat zijn woorden zoals middelen in plaats van geld, of pilot in plaats van proef(project). Die woorden moet je je tekst uitknijpen zoals een puistje, schrijft Wouter. Brr.

Lintje

Wouter verdient wat mij betreft een lintje. En als alle ambtelijke schrijvers zijn woordenboek nu gaan gebruiken wordt ambtelijketaalgebruiker misschien zelfs wel een geuzennaam. En als dat woord je te oubollig is: dat is een erenaam die eerst scheldwoord was…

 

Prikkelbaar

Door Carola Janssen in de categorie Steentje in je schoen op 14 maart 2010
Tags: ,

Reclame van Dove

Ik wil helemaal niet af van prikkelende gevoelens. Geprikkeld worden is namelijk bijna altijd prettig. Ik probeer zelf ook altijd mijn lezers te prikkelen: om te reageren, om ergens op te klikken of gewoon, om verder te lezen. En dat doen ze alleen als het voor hen ook fijn is. Met een prikkend gevoel wil ik wel afrekenen. Of reageer ik nu te geprikkeld?

Ik kan dat horen, dt-fouten!

Door Maria Neele in de categorie Losse kiezels op 23 februari 2010
Tags: ,

Zeverd nie!