schrijfstijl » KiezelBlog

Metselen met woorden

Door Maria Neele in de categorie Gratis schrijftips op 8 december 2011
Tags: klantgericht schrijven, schrijfstijl, schrijftips, woorden

Vandaag gaan we metselen; zet de specie maar klaar! Specie maakt van losse stenen een stevig bouwsel. Precies zo gaat het met teksten. Ook daar moet je de losse onderdelen, woorden, zinnen, alinea’s, zorgvuldig samenvoegen. Met taalspecie.

Van de tuinman naar de metselaar
In een vorige blogpost namen we les bij de tuinman. Die leert je flink te snoeien in de tekst, zodat je een verhaal krijgt zonder overbodige woorden. Wil je weten hoe je korte tekst begrijpelijk blijft? Dat leer je van de metselaar. Zoals die specie aanbrengt om de stenen met elkaar in verband te brengen, zo gebruik je als schrijver signaalwoorden: woorden die zinnen en alinea’s met elkaar verbinden. Ze heten zo omdat ze je seintjes geven: let op, het een heeft te maken met het ander. Wees er scheutig mee, want ze maken de tekst gemakkelijker te begrijpen.

Signaalwoorden
Wat moet je je voorstellen bij signaalwoorden? Er zijn er honderden. Een paar voorbeelden:

opsommend: ten eerste, vervolgens
oorzakelijk: want, daarom, dan ook
toelichtend: bijvoorbeeld, zoals
tegenstellend: maar, toch
vergelijkend: net als, op die manier.

Kleine woordjes, groot gemak.

Lekker
Zonder signaalwoorden krijg je een tekst zonder samenhang, vol wankele argumentaties en misverstanden. Mét help je de lezer om je redenering te volgen. Signaalwoorden brengen bovendien een prettig ritme in de tekst, omdat ze je dwingen korte zinnen af te wisselen met langere. Oorzakelijke verbanden (omdat) of een toelichting (zoals) komen al gauw in een bijzin terecht in plaats van in een tweede zinnetje. En juist die afwisseling leest lekker. Op beeldscherm én op papier.

Meer lezen?

Lees hoe autocorrectie ongevraagd misbaksels maakt van je woorden
Leer hoe je inspiratie opdoet op commando

Helpen de signaalwoorden in deze tekst om ‘m snel te begrijpen? Laat het me weten.

1 reactie »

Hoe schrijf je kort en bondig? Vijf tips

Door Carola Janssen in de categorie Gratis schrijftips op 5 oktober 2011
Tags: bondig schrijven, schrijfstijl

Schrijf kort en bondig. De opdracht is snel gegeven, maar hoe doe je dat, kort en bondig schrijven? Voor de meeste mensen is het makkelijker gezegd dan gedaan. Voor veel tekstschrijvers ook: een opdrachtgever zou eigenlijk meer moeten betalen voor een korte tekst, want bondig schrijven is méér werk. Alleen voor mij niet, ik ben hier in het Kiezelhuis de kort-en-bondigspecialist. Ik vind het juist lastig om lang te schrijven.
Grofweg zijn er twee manieren om je tekst hapklaar te maken: wees bonsaimeester of tuinman.

De weg van de bonsaimeester

Een bonsai krijgt de kans niet om groot te worden, al heeft hij de potentie tot woudreus uit te groeien. Waarom? Omdat de bonsaimeester ‘m die kans niet geeft. De bonsaimeester ziet de vorm die de boom moet krijgen, en de boom krijgt die vorm. De eisen zijn:

Exact weten wat het resultaat moet zijn

Toewijding, concentratie en een ijzeren wil

Bonsaimeester worden vergt aanleg en oefening. Ik schreef een paar jaar stukjes voor NRC next. Die mochten 150 woorden lang zijn. Ik pende ze uiteindelijk zo neer. Ik kan nu, na drie jaar dagelijks tweeten, mijn boodschap in zinnen van 140 lettertekens tikken. Maar ik ben dan ook tekstschrijver. Als je een ander vak hebt, ligt de wijze van de tuinman waarschijnlijk meer binnen bereik.

De wijze van de tuinman

Is de weg van de bonsaimeester je te zwaar? Word tuinman en snoei achteraf. Schrijf wat je wilt schrijven en schrap daarna. Vijf tips.

Ga niet uit van de vraag wat voegt dit toe? Maar is de tekst nog begrijpelijk als ik deze informatie weglaat? Hiermee kom je het verst.

Formuleer direct. De meeste hulpwerkwoorden kun je missen als kiespijn (lees mijn blog over zullen, kunnen, mogen en willen) en de meeste voorzetselconstructies (met betrekking tot) zijn te vervangen door één voorzetsel (over).

Gebruik opsommingen. Dat scheelt tussenzinnen en signaalwoorden die het verband tussen de ene zin en de andere zin verduidelijken.

Schrap herhalingen. Het is heel natuurlijk om je punt op verschillende manieren te willen maken. Maar één keer is genoeg. Op zinsniveau: maak slim gebruik van verwijswoorden (maar dan niet welke ), waardoor je lange begrippen of eigennamen niet opnieuw hoeft te gebruiken.

Wees streng voor jezelf en kill your darlings. Ik heb net een heel leuke alinea weggegooid over hoe ik zelf kort heb leren schrijven (dat was op de Academie voor Journalistiek waar ik twee maanden lang de kabelkrant beheerde – al het nieuws binnen 400 tekens).

Kort en/of bondig?

Ze vragen mij wel eens: zijn kort en bondig niet twee begrippen voor hetzelfde, bonsaimeester Carola?
Nee, zeker niet. Kort betekent weinig woorden, het is een kwantitatief begrip. Bondigheid is kwalitatief. Het staat voor compact. Je kunt bondig zijn in een lange tekst, boordevol inhoud.

Had je wat aan deze informatie? Heb je zelf tips? Deel ze met ons bij de reacties. En als je dit allemaal gelezen hebt, vind je deze blog waarschijnlijk ook interessant:
Kort en bondig of lang en lekker.

5 Reacties »

Woorden die niet meer mogen (aflevering 5)

Door Maria Neele in de categorie Steentje in je schoen op 29 september 2011
Tags: schrijfstijl, woorden

Een vrouw dewelke de Statenbijbel leest

De problemen welke u noemt met de centrale zijn kort na de betreffende morgen opgelost.

Dat stond in de voorbeeldbrief van een deelnemer aan mijn training Klantgericht e-mailen. Welke! Het is een top-10 woord in de categorie ‘woorden die niet meer mogen’! Tenminste, in de functie van betrekkelijk voornaamwoord. In elke training zitten minstens drie deelnemers die dol zijn op welke als betrekkelijk voornaamwoord. Ze schrijven het omdat ze het ‘netjes’ vinden staan, maar ze zouden het nooit zo zeggen. Waar komt die statigheid toch vandaan?

Statenbijbel

In de renaissance kwam onder invloed van het Latijn (quod) en het Frans (lequel) het woord welke in de mode als betrekkelijk voornaamwoord. In de 17^e eeuw werd het woord als ‘zeer bevallig’ beoordeeld. De vertalers van de Statenbijbel waren er dol op en strooiden rijkelijk met ‘dewelke’ en ‘hetwelk’. Door de christelijke taaltraditie is dat plechtige taalgebruik in Nederland lang bewaard gebleven.

Hoogdravend en deftig

Nog geen eeuw later werd welke al beschouwd als ‘hoogdravend en deftig’ en 300 jaar daarna, in 2011, is het nog steeds niet uitgeroeid! In alle, maar dan ook alle trainingen en adviesboeken leer je dat je welk(e) uitsluitend moet gebruiken als vragend voornaamwoord. Zoals in ‘Welk woordgebruik wil je NOOIT meer zien?’ of ‘Ik weet niet aan welke taalkwestie ik me het meest erger.’

Slecht ambtelijk proza

“Slecht ambtelijk proza wordt echter nog steeds gekenmerkt door een voorliefde voor welk(e)”, schrijft Nicoline van der Sijs in haar handboek ‘Het ontstaan van het Nederlands’, waar ik bovenstaande taalgeschiedenis vond. Slecht ambtelijk proza… dat wil je toch niet?

Hierbij verklaar ik: welke is een woord welke niet meer mag.

Lees ook over de andere woorden die niet meer mogen

Aflevering 4: handvatten

Aflevering 3: leuk

Aflevering 2: kunnen en mogen

Aflevering 1: tevens en reeds

3 Reacties »

Woorden die niet meer mogen (aflevering 4)

Door Carola Janssen in de categorie Steentje in je schoen op 26 augustus 2011
Tags: clichés, schrijfstijl, woorden

Handvatten. Al twee keer struikelde ik vandaag over overdrachtelijke handvatten. Ik krijg bultjes van handvatten die losgeraakt zijn van fiets, pan of bijl. Het is een woord voor luie schrijvers. Terwijl je, als je serieus lui bent, het hele woord vaak niet eens nodig hebt.

Kritisch kijken naar de eigen werkhouding en die van het team geeft handvatten om de benadering van bewoners en mantelzorgers te veranderen in een belevingsgerichte benadering.

Los van het feit dat ik de zin niet helemaal begrijp (wat is belevingsgericht benaderen?) zou je ervan kunnen maken:

Kritisch kijken naar je eigen werkhouding en naar die van het team geeft je aanknopingspunten om bewoners en mantelzorgers belevingsgericht te benaderen.

Of, met een klein nuanceverlies:

Bewoners en mantelzorgers belevingsgericht benaderen begint met kritisch kijken naar je eigen werkhouding en die van het team.

Een handvat dat zijn plaats kent

Nog meer handvatten

Er zijn verschillende kwaliteitsmodellen die u handvatten bieden voor de organisatie van uw zorgketen.

Uw zorgketen vind ik een beetje mal en het woord organisatie in plaats van organiseren verwarrend, maar ook hier zijn het vooral de handvatten waar ik over struikel. Ik stel voor als alternatief:

Er zijn verschillende kwaliteitsmodellen om een zorgketen te organiseren.

Zullen we afspreken om losliggende handvatten voortaan op te rapen en direct in de vuilnisbak te gooien? Andere voorbeelden zijn van harte welkom. Graag met alternatief.

5 Reacties »

Dat zou u kunnen mogen willen

Door Carola Janssen in de categorie Steentje in je schoen op 6 juni 2011
Tags: actief schrijven, klantgericht schrijven, schrijfstijl

Flauw

Wil je me doorverbinden met collega X?
Ja hoor, dat wil ik wel. (actie: nul)

Mag ik er even langs?
Ja hoor, dat mag. (actie: nul)

Kan ik Z even spreken?
Ja hoor, dat kan. (actie: nul)

Kantoorhumoristen - foto VPRO

Zullen, kunnen, mogen en willen. Het zijn werkwoorden met weinig inhoud, terwijl ze toch de sociale smeerolie van elk gesprek vormen. Sommige mensen pakken dat expres niet op; een heel erge vorm van kantoorhumor. Dergelijke kantoorhumoristen vragen erom bevolen te worden. Verbind me door, laat me erlangs. Ik vraag me af hoe ze dan zouden reageren, maar daar gaat deze blog niet over. Dit is alleen maar een inleiding bij een pleidooi om zullen, kunnen, mogen en willen in webteksten en e-mails zoveel mogelijk uit te bannen.

Vorige week kreeg ik een mail van een onderzoeker van de Universiteit van Tilburg. En daarom lees je nu deze blogpost. Ik knip en plak een paar zinnen. In vet alle lege werkwoorden die er wat mij betreft uit mogen (ja, mogen ).

Door deel te nemen aan dit onderzoek, kunt u bijdragen aan de verbetering van express diensten zodat deze beter zullen aansluiten bij uw wensen.

Ik zou het zeer op prijs stellen als u alsnog zou willen deelnemen aan dit onderzoek, door middel van het invullen van deze vragenlijst. Mogelijk heeft u per mail aan ons doorgegeven dat u niet kunt deelnemen aan deze enquête.

Mocht u vragen hebben over dit onderzoek, dan kunt u contact met mij opnemen via het volgende e-mailadres.

Het effect van al deze hulpwerkwoorden is een kruiperige toon waar ik naar van word. De actie zit verstopt. Hup, weg ermee, is mijn devies. Haal je ze eruit, dan is het alsof je een dikke laag modder wegspoelt. Met nog een paar minieme tekstaanpassingen klinkt het dan fris en fruitig:

Door deel te nemen aan dit onderzoek, draagt u bij aan het verbeteren van express diensten [sic, wat dat dan ook mogen wezen - CJ] zodat deze beter aansluiten bij uw wensen.

Ik stel het zeer op prijs als u deelneemt aan dit onderzoek door de vragenlijst in te vullen.

Hebt u vragen over dit onderzoek, neem dan contact met mij op via het volgende e-mailadres.

Beste onderzoeker en lieve alle anderen die wat van mij zouden mogen willen. Spreek me in je mails en op je website direct aan, zonder omwegen, zonder omzichtigheid, zonder overbodige beleefdheidsfrases. Bewaar die maar voor je heeroom of de notaris. Omfloerst schrijven mag je kunnen willen, ik zal het niet lezen.

8 Reacties »

Een cliché met een strikje

Door Irene de Vette in de categorie Gratis schrijftips op 6 april 2011
Tags: clichés, Loesje, schrijfstijl, schrijftips, woorden

Vermijd clichés. Deze tip gaf ik lezers van het Kiezelblog, waarop ik er zelf vervolgens doodleuk vier in mijn tekst stopte. Een opmerkzame lezer wees me er fijntjes op en het schaamrood stond me op de kaken. Nu ik dit schrijf, twijfel ik ineens of ik dat eigenlijk wel mag zeggen. Is het schaamrood op de kaken een uitdrukking of een cliché? En er fijntjes op wijzen? Help!

Eerst maar eens helder krijgen wat we precies bedoelen met een cliché. De beste definitie die ik vond: een stijlfiguur waarbij een beeldspraak wordt gebruikt die zijn kracht door het vele gebruik ervan heeft verloren.

Maar, juist omdat iedereen een cliché herkent, kan de beeldspraak ook in je voordeel werken. Ooit waren schiet mij maar lek of zo gek als een deur grappig en vindingrijk. Als je niet wist dat het inmiddels sleetse stijlfiguren waren, vond je dat waarschijnlijk nog. Als je een cliché dus een beetje afstoft werkt ‘ie wel. Een cliché met een strikje, noemen we dat.

Loesje beheerst haar strikjes als geen ander. Surf naar haar site voor inspiratie.
Wees jezelf. Er zijn al zoveel anderen.
Kijk ik om me heen, sta ik midden in het leven.
Je weet pas of het leven hard is als je je tanden erin zet.

Bedenk voor elk cliché dat in je tekst dreigt te sluipen hoe Loesje het zou zeggen. Om dit blogje dan ook in haar woorden af te sluiten: Geef door die zin!

Clichés? Liever niet. Lees ook:

1 reactie »

Gelieve Nederlands gebruiken

Door Carola Janssen in de categorie Steentje in je schoen op 30 januari 2011
Tags: schrijfstijl, woorden

Gelieve geen fietsen plaatsen - LantarenVenster, Rotterdam

Dan ontwerp je een hypermodern theater annex filmhuis met prachtige grote ruiten, want je heet LantarenVenster. Over alles denk je na, de stoelen, de trap, de uitstraling, het licht. En natuurlijk wil je niet dat je glazen ingegooid worden. Dus zet je in hippe kapitalen op de ruit: GELIEVE GEEN FIETSEN PLAATSEN. Jammer dan dat je taalgebruik antiek is, vette pech dat het woordje ‘te’ weggevallen is. Kniesoor die daar op let.

En van wie is die fiets die daar voor de ruit staat? Juist, van deze kniesoor.

Leef mee met de andere steentjes in onze pump:

5 Reacties »

Woorden die niet meer mogen (aflevering 2)

Door Martine van Blaaderen in de categorie Steentje in je schoen op 27 januari 2011
Tags: actief schrijven, schrijfstijl

Mijn schrijfvocabulaire is kilo’s lichter sinds ik als junior tekstschrijver bij Kiezel werk. Met chirurgische precisie ontleden Carola en Maria mijn teksten. Zijn woorden niet levensvatbaar? Dan worden ze uit mijn repertoire gesneden. Het is even slikken, maar het resultaat is een kerngezonde tekst. Alles knapt ervan op, zonder al die onnodige ballast.

Het mes ging in:

Kunnen en mogen
Werkwoorden als ‘kunnen’ en ‘mogen’ voegen meestal niet zo veel toe. Sterker nog, ze vertragen de boel alleen maar. Waarom zou je ze dan nog gebruiken?

,dus
Te betuttelend. Het straalt uit: ‘Ik zal jou eens vertellen wat de conclusie is’.

Plaatsvinden en zo
Bij werkwoorden als ‘kopen’ of ‘eten’ kun je je gemakkelijk een voorstelling maken. Verbeeld je nu ook eens de werkwoorden ‘plaatsvinden’ of ‘faciliteren’ of de constructie ‘hij geeft aan dat’. Je gaat geheid op blanco. Weg ermee.

-ie, -ing, -atie
Van een werkwoord (bv. ontwikkelen) een naamwoord maken (de ontwikkeling). Als je dat maar vaak genoeg doet, heb je waarschijnlijk het naamwoordstijlvirus onder de leden. Naamwoorden maken je tekst over het algemeen droog, saai en passief. Neem nu het woord ‘de ontwikkeling’. Wie ontwikkelt nu eigenlijk wat? Al die informatie is verstopt. De kuur bestaat uit twee stappen:

1. De naamwoorden ontmaskeren.
2. Een actief alternatief maken. Kies een onderwerp (bv. hij), een actief werkwoord (ontwikkelde) en een lijdend voorwerp (een recept). Back to highschool!

In, van, naar, in, voor, tegen, op
Tekst wordt houterig van te veel voorzetsels in één zin. Kijk maar: ‘In de trein van Amsterdam naar Rotterdam ga ik van de regen in de drup’. Van voorzetseldiarree gaat je tekst niet sneller lopen.

Echt héél erg
Overdreven bijvoeglijk naamwoorden als ‘echt’, ‘héél’ en ‘erg’ zijn echt héél erg overdreven.

Ik mocht gelukkig ook een paar juweeltjes aan mijn woordenschat toevoegen: krentenwegers, struweel, klein haar (=kaal), noodverbandje, jan-van-gent en zwerk. Operatie geslaagd.

Ook beter leren schrijven? Lees dan deze blogs:

2 Reacties »

Woorden die niet meer mogen (aflevering 1)

Door Maria Neele in de categorie Steentje in je schoen op 28 december 2010
Tags: actief schrijven, klantgericht schrijven, schrijfstijl

‘Wij willen u tevens bedanken…’ Ja hoor! Tevens. Dat zég je toch niet!

Dan moet je het ook niet schrijven.

Hetzelfde geldt voor reeds. Ook dat woord is bij ons in de ban. Jammer genoeg denken veel mensen dat het chiquer en dus beter is dan al. Zodra ze achter een toetsenbord zitten, kiezen ze andere, duurdere woorden. Zoals tevens in plaats van ook en betreffende in plaats van over. Ze denken dat je zo laat zien dat je niet van de straat bent.

Je hoeft geen formele taal te gebruiken om verzorgd en deskundig over te komen. Formele taal is niet fout, maar je doet er je lezer geen plezier mee. Ouderwetse woorden en zinnen helpen je niet om je doel te bereiken.

Het verschil tussen spreektaal en schrijftaal is iets wat door steile schoolmeesters en stoffige klerken is verzonnen. Het is denkbeeldig.

Goed voornemen voor 2011: weg ermee.

Reeds!

Wat mag ook nooit meer in 2011?

12 Reacties »

Hoezo, ‘een station opent’? NS toch!

Door Maria Neele in de categorie De wenkbrauw op 10 december 2010
Tags: nieuwsbrieven, schrijfstijl, spelling

De Nederlandse Spoorwegen laten ons weten dat er een nieuwe dienstregeling aan zit te komen. Maar liefst drie e-mails vond ik in mijn mailbox. Beetje overdreven, maar goed, ik kan er niet omheen.

Klik, even kijken wat de belangrijkste veranderingen zijn. O nee, de NS noemt dat wijzigingen. Dat klinkt al beter .

Hup, daar ging mijn wenkbrauw. Een nieuw station opent? Sinds wanneer zijn stations zelf-openend? Meestal doet de Koningin dat toch, of haar Commissaris? Het gáát open. Is het een anglicisme, of wil de schrijver ‘lekkere korte zinnen’? Wie het weet mag het zeggen.

Komma of geen komma?

Verder vertelt de tekst mij dat de NS beschikt over een beperkt aantal Sprinters (met een Hoofdletter). Soms rijden ze tussen Utrecht en Geldermalsen, en in de spits tussen Rhenen en Amsterdam Centraal. Ze jakkeren kris-kras door Nederland.

De komma achter Sprinter(s) is overbodig en zelfs foutief. De bijzin is hier beperkend bedoeld. In zo’n soort bijzin omschrijf je preciezer de betekenis van het woord of de woordgroep waar de bijzin bij hoort (het antecedent). Je kunt hem niet weglaten. In dit geval gaat het niet om zomaar een sprinter, maar om de sprinter die in de spits rijdt tussen Rhenen en Amsterdam Centraal. Zoals het hier staat is het een uitbreidende bijzin, en die moet je zonder al te veel problemen kunnen weglaten.

En ja, daar zijn ze weer: de onjuiste spaties!

De NS verrast ons met een Duurzame Waardekaart. Die is niet van de NS, dus de nieuwsbriefschrijvers kunnen niet veel doen aan die foute spatie, die van een plastic kaartje een duurzaam product maakt.

Het is een grappige spatiefout, maar niet de enige in de nieuwsbrief van de NS. Het wemelt ervan.

Deze wil ik je niet onthouden: ‘Laatste stap naar enkele reisstructuur’. De NS bedoelt: laatste stap naar afschaffing retourprijs.

Of bestaat er nu iets als een dubbele reisstructuur? En kijk ook eens naar die fijne voorzetseldiarree in de eerste zin! Het Kiezelblog daagt je uit om die zin beter te formuleren. Kom maar op.

NS, geef een paar tientjes uit aan een strenge eindredacteur en zorg dat in elk geval je nieuwsbrief zonder fouten gepresenteerd wordt. Dat er problemen zijn met de dienstregeling is al erg genoeg. Hier is écht gemakkelijk iets aan te verbeteren. En dan kan mijn wenkbrauw weer tot rust komen.

Nog een voorbeeld waarvan onze wenkbrauw de hoogte in schoot:

1 reactie »