Kritiekloze losbollen

Het erge is dat deze stroom zelfkritiek niet leidt tot zelfverbetering. Het gemopper komt altijd als mosterd na de maaltijd, het potje op tijd op tafel krijgen lukt me niet. Paulien Cornelisse schreef er jaren terug al over in Taal is zeg maar echt mijn ding. Ik behoor volgens haar tot de kritiekloze losbollen. We zeggen helemaal omdat we geen zin hebben in gezeur en toen maar besloten hebben om alles leuk en goed te vinden.

Pseudogezellig

Tegenover ‘mijn soort’ mensen staan volgens Cornelisse chagrijnige realisten. Die vinden alles semigoed (semihip, pseudogezellig). En kiezen kun je niet, je karakter heeft lang geleden al voor je gekozen. Zit ik toch helemaal goed, vind ik zelf. En het voordeel is: ik heb een kant-en-klaar helemaal goed voornemen voor 2012. En jullie, lieve Kiezelbloglezers, wens ik voor het allerallerlaatst een helemaal goed nieuwjaar.

Heb jij een talig voornemen? We lezen het graag via het reactieveld!

Zo zit het

Hoe zit het nu? Dit is de conclusie:

• Uit dit onderzoek blijkt dat spelfouten een negatieve invloed hebben op de tekstwaardering, overtuigingskracht en het imago van de zender. Deze invloed is bij splitsing op kennis van spelling het sterkst voor de groep proefpersonen met kennis van spelling. Gemiddeld is het negatieve effect van spelfouten het grootst voor de sponsorbrief.

En:

• Er is voor de totale steekproef geen interactie-effect tussen spelfout en het soort brief op de begrijpelijkheid.

Wel is het zo dat mensen die zelf geen kennis van spelling hebben, een brief beter waarderen als er fouten in staan! Dat is zo opvallend dat dit het enige was wat ik onthouden had. Hoe dat komt, vermeldt het onderzoek niet – misschien herkennen mensen zich onbewust in de schrijver. En als je jezelf herkend herkent vind je de ander aardiger. En – zo las Tim ook in het onderzoek – als mensen je aardig vinden, word je eerder uitgenodigd op gesprek.

Fout!

Terug naar de beginvraag. Moet Tim zijn klant wijzen op zijn spelfout? Nee, vind ik. Ik maak zelf geregeld d/t-fouten. Ik ken de regels, maar dat is blijkbaar niet voldoende. Mij op mijn fouten wijzen helpt dan ook niet (fijn Tim, dat je dat niet doet bij mij). Het is natuurlijk wel aan te raden om alle teksten door iemand anders te laten controleren. Maria doet dat voor mij, die haalt mijn missers er gegarandeerd uit (zij had dan ook maar 3 fouten bij het Nationaal Dictee der Nederlandse Taal, waarmee ze beter was dan de beste).

Kortom: wil je meer verkopen, dan kun je maar het beste geen spelfouten maken, tenzij je zeker weet dat de ander helemaal niet kan spellen.

Lees de complete chat tussen mij en tekstschrijver Tim.

Wat doe jij? Wijs jij een ander op zijn spelfouten?

Creatief? Dit is pas creatief!Creatief, innovatief of flexibel? Gemotiveerd? Probleemoplossend? Als je jezelf zo beschrijft in je LinkedIn-profiel, ben je niet de enige.

LinkedIn onderzocht in dertien landen de buzz words in profielen. De winnaar: creatief. In Nederland, maar ook in Canada, de Verenigde Staten, Engeland, Duitsland en Australië. Allemaal super-creatief.

Heel creatief ook om het zo op te schrijven en te benoemen. En dat terwijl er best manieren zijn om wel op te vallen tussen al die andere LinkedIn’ers die naar de gunsten van opdrachtgevers, werkgevers en recruiters dingen.

Hoe laat je weten dat je creatief (of innovatief, dynamisch, probleemoplossend, gemotiveerd) bent?

Show, don’t tell! Drie tips.

• Is creatief het juiste woord? Kun je iets concreters verzinnen?
• Beschrijf resultaten waaruit blijkt dat je creatief (enzovoorts) bent. Je hebt een nieuw festivalformat bedacht, bijvoorbeeld. Of een logistiek proces verbeterd.
• Vraag aan anderen of ze een aanbeveling over je schrijven waaruit blijkt dat je creatief (enzovoorts) bent. Zie ook de vorige tip.

Lees ook onze blog over Facebook nieuwe stijl en vriendenlijsten.

Met welke termen omschrijf jij jezelf?

Van de tuinman naar de metselaar
In een vorige blogpost namen we les bij de tuinman. Die leert je flink te snoeien in de tekst, zodat je een verhaal krijgt zonder overbodige woorden. Wil je weten hoe je korte tekst begrijpelijk blijft? Dat leer je van de metselaar. Zoals die specie aanbrengt om de stenen met elkaar in verband te brengen, zo gebruik je als schrijver signaalwoorden: woorden die zinnen en alinea’s met elkaar verbinden. Ze heten zo omdat ze je seintjes geven: let op, het een heeft te maken met het ander. Wees er scheutig mee, want ze maken de tekst gemakkelijker te begrijpen.

Signaalwoorden
Wat moet je je voorstellen bij signaalwoorden? Er zijn er honderden. Een paar voorbeelden:

• opsommend: ten eerste, vervolgens
• oorzakelijk: want, daarom, dan ook
• toelichtend: bijvoorbeeld, zoals
• tegenstellend: maar, toch
• vergelijkend: net als, op die manier.

Kleine woordjes, groot gemak.

Lekker
Zonder signaalwoorden krijg je een tekst zonder samenhang, vol wankele argumentaties en misverstanden. Mét help je de lezer om je redenering te volgen. Signaalwoorden brengen bovendien een prettig ritme in de tekst, omdat ze je dwingen korte zinnen af te wisselen met langere. Oorzakelijke verbanden (omdat) of een toelichting (zoals) komen al gauw in een bijzin terecht in plaats van in een tweede zinnetje. En juist die afwisseling leest lekker. Op beeldscherm én op papier.

Meer lezen?

• Lees hoe autocorrectie ongevraagd misbaksels maakt van je woorden
• Leer hoe je inspiratie opdoet op commando

Helpen de signaalwoorden in deze tekst om ‘m snel te begrijpen? Laat het me weten.

Altijd tik ik die woorden fout, dat is volledig geautomatiseerd. Het patroon heeft zich in mijn vingers genesteld en ik heb de hoop opgegeven dat ooit nog onder de knie te krijgen in één keer niet, kinderen of Carola te schrijven. Gelukkig heb ik deze drie en hun broertjes in Word kunnen toevoegen aan de functie Autocorrectie. Maar in mailtjes, chats, tweets en reacties op Facebook of LinkedIn glippen hun gemankeerde tweelingen er nog wel eens doorheen.

Autocorruptie door de iPhone

Autocorrectie of autocorruptie?

Is automatisch gecorrigeerd worden bij Word prettig, bij de iPhone is autocorrectie verworden tot autocorruptie. Je ziet de correctie volgens de Wet van Murphy pas als je net op verzend hebt geklikt. Ik heb al zó vaak grr geschreven als het weer eens mis ging. Als drie kusjes (xxx) CNV werden, bijvoorbeeld. En de keer daarna in ZDF. En schreef ik dan grr, dan werd dat automatisch Gert. Zo heet de man van mijn compañera, wat potentieel pijnlijke situaties oplevert. Andere voorbeelden? Thx wordt tbc, Pfaff was bedoeld als pfff.

En nu wij

Fantastische (Engelstalige) voorbeelden van autocorruptie vind je op Damnyouautocorrect. Dat kunnen wij ook, dachten we bij Kiezel Communicatie. Vanaf vandaag is www.autocorruptie.nl daarom een feit. Kom maar op met je screenshots! We zitten ook op Facebook met een eigen pagina, een vind-ik-leuk waarderen we en daarmee weet je zeker dat je geen autocorruptie meer mist.

Welk woord spel jij nooit in één keer goed? Wat raakte vermangeld in jouw iPhone? Zet het bij de reacties of, nog beter: mail je gênante, grappige, onverwachte autocorrupties naar: k@autocorruptie.nl (waarbij de k staat voor alle krachttermen die je over de lippen gaan als je met het fenomeen geconfronteerd wordt én voor Kiezel). Hoe maak je een screenshot op een iPhone? Druk tegelijkertijd op de aan-uitknop en op de home-knop.

Ik ben afwezig

Het is herfstvakantie in Midden-Nederland. Onze sympathieke collega-ondernemer B., met wie Kiezel geregeld samenwerkt, is ook een paar dagen weg. Toen ik hem mailde, kreeg ik deze melding:

Hallo,
Ik ben afwezig.
Op 24-10 zal ik pas de verzonden e-mail kunnen inzien.
Ik wens je nog een fijne dag.

Mis of niet mis?
Er is feitelijk niks mis met deze afwezigheidsmelding. Er staat keurig in dat B. er niet is en wanneer hij weer terug is. Hij begroet me en wenst me aan het eind ook nog een fijne dag. Maar tegelijkertijd is alles mis. Hallo – dat zeg je toch niet tegen een gewaardeerde collega, opdrachtgever of partner? En zo zonder datum wekt afwezig bij mij de associatie van ‘een beetje afwezig, er niet helemaal bij met je hoofd’. De rest van de zin met dat de verzonden e-mail is ook niet echt lekker. En als ik B. nu écht nodig had? Dan werd het nooit een fijne dag, hoe zeer hij mij dat ook toewenst.
Vijf tips voor een klantgerichte, duidelijke afwezigheidsmelding.

1. Gebruik geen aanhef, of een vriendelijke aanhef
Zelf gebruik ik meestal geen aanhef – de mensen die de afwezigheidsmelding ontvangen weten wel dat het een geautomatiseerd bericht is. Vind je dat onbeleefd, schrijf dan: Beste mailer.

2. Meld tot wanneer je er niet bent
Dat doet B. prima, alleen die zin die hij er achteraan heeft geplakt… De verzonden e-mail inzien, zo zeg je dat niet. Hoe wel? Tot 24 oktober ben ik afwezig, bijvoorbeeld. Dat is genoeg. Ben je wat breedsprakiger, dan zet je er bij dat je tot die tijd niet (of maar af en toe) je mail leest.

3. Vertel waar iemand in de tussentijd terecht kan
Help de ander uit de brand. Hij mailt je niet voor niets. Schrijf iets als:
Heb je een vraag die niet kan wachten? Neem dan contact op met mijn collega A. via e-mailadres a@b.nl of telefoonnummer ……

4. Sluit af zoals je altijd afsluit
Met vriendelijke groet,
B
Met vriendelijke groet is misschien saai, maar ook neutraal, altijd passend, nooit storend en voor iedere lezer de juiste afsluiting.

5. Zet je afwezigheidsmelding ook weer uit
Een andere ondernemer, K., mailde mij op 17 oktober dat hij pas 17 oktober weer in staat zou zijn mijn mail te beantwoorden. In Gmail kun je instellen tot wanneer je afwezig bent. Bij een grotere organisatie willen ze zoiets vaak wel voor je regelen op de server. De rest zal zelf een herinnering of notificatie moeten instellen om ervoor te zorgen dat ze niet vergeten hun afwezigheidsmelding weer uit te zetten.

Fijne vakantie nog, B. En fijn dat je weer terug bent, K.!

Hoe laat jij de thuisblijvers weten dat je er even niet bent? Heb je voorbeelden van hoe het niet moet?

Kiezel is een metafoor

In mijn vorige blogpost vergeleek ik tekst inkorten met de snoeischaar hanteren. De tuinman in het blog geeft je automatisch de associatie met ambachtelijk handwerk, die ik de blog wilde meegeven. Schrijven is noeste arbeid – dat idee. Het mooie van een metafoor is dus niet niet alleen dat je er abstracte of complexe begrippen concreet en begrijpelijk mee maakt, je roept er ook de hele wereld* achter die beeldspraak mee tot leven.

Metaforen die je inspireren

De metafoor is een vorm van beeldspraak, waarin je het een vergelijkt met het ander zonder dat je een woordje als als gebruikt. Dat kan op woordniveau (iemand een spiegel* voorhouden, een stormachtige* relatie). Voor de lol heb ik bij al die mini-metaforen in dit artikel een sterretje geplaatst. Op verhaalniveau komen metaforen natuurlijk ook veel voor. Een roman of film over een kind dat symbool staat voor de staat van de wereld, of voor ouderliefde in het algemeen – ik verzin maar iets.

Voor schrijvers is een goede metafoor een bron* van inspiratie. Snoeien deed mij denken aan het ultieme snoeien van de bonsaikweker. Dat was gefundenes fressen* natuurlijk: de bonsai-meester laat een boom (tekst) niet groot worden. Als ik verder zou willen gaan met het onderwerp, dan was die tuiniermetafoor nog lang niet uitgeput* (uitgeput – ook al een tuiniermetafoor). Mesten, poten, zaaien, de seizoenen, oogsten, groeizaam weer – elk woord roept een wereld* aan associaties op waarmee ik het hele Kiezelblog tot de nok* zou kunnen vullen.

Associëren, hoe doe je dat?

Als je lekker in je schrijversvel zit, vallen vergelijkingen je gewoon in. Dat is de kunst van het associëren. Maar hoe vind je de juiste metafoor als die niet vanzelf opborrelt*? Dan moet je het hebben van associëren als kunde.

Kietelen of afdwingen

De gedwongen metafoor

Je hebt een onderwerp waarover je wilt schrijven, een product, een dienst, een functie… Vervolgens pik je een voorwerp uit de ruimte waar je bent (de plant, een koffiekop, een schilderij, de blocnote) en je draagt jezelf op om minstens twintig overeenkomsten te vinden tussen dat voorwerp en je onderwerp. Of pik blind* uit de krant of in een willekeurig boek een zin en neem de eerste de beste eigennaam of het dichtstbijzijnde zelfstandig naamwoord. Een slimme tussenstap is om op die manier eerst vijf begrippen te verzamelen en die te nemen die je het meest aanspreekt. Maar dwing jezelf wel om die twintig overeenkomsten te vinden. Als je net iets langer nadenkt, valt je misschien alsnog die ene associatie in waaraan je je verhaal kunt ophangen*.

De vrije metafoor

De vrije metafoor is minder vrij dan-ie heet. Stel je zelf de volgende vraag:

Als je onderwerp een *** was, wat voor (of welke) *** zou het dan zijn?

Op de plaats van de sterretjes vul je vervolgens in: een auto, een film, een land, een gerecht, een hond, een politicus, een muziekstijl, een drank, een tas, een kledingmerk, een woning, een … Zeg er meteen achteraan waarom. Op deze manier kwam KLM waarschijnlijk aan zijn zwaan, symbool voor vrijheid, vliegen en trouw. Ook zo dwing je jezelf om te associëren en beelden te bedenken die minder voor de hand* liggen.

Inspiratie nodig? Associëren? Gewoon de zweep* erover!

Lees ook: Grafisch associëren

PS: De begrippen gedwongen en vrije metafoor heb ik niet zelf verzonnen, maar ik kan niet meer achterhalen uit welk boek ik ze heb. Weet iemand dat? Ik geef graag credits waar credits are due.

Een bonsai krijgt de kans niet om groot te worden, al heeft hij de potentie tot woudreus uit te groeien. Waarom? Omdat de bonsaimeester ‘m die kans niet geeft. De bonsaimeester ziet de vorm die de boom moet krijgen, en de boom krijgt die vorm. De eisen zijn:

• Exact weten wat het resultaat moet zijn
• Toewijding, concentratie en een ijzeren wil

Bonsaimeester worden vergt aanleg en oefening. Ik schreef een paar jaar stukjes voor NRC next. Die mochten 150 woorden lang zijn. Ik pende ze uiteindelijk zo neer. Ik kan nu, na drie jaar dagelijks tweeten, mijn boodschap in zinnen van 140 lettertekens tikken. Maar ik ben dan ook tekstschrijver. Als je een ander vak hebt, ligt de wijze van de tuinman waarschijnlijk meer binnen bereik.

De wijze van de tuinman

Is de weg van de bonsaimeester je te zwaar? Word tuinman en snoei achteraf. Schrijf wat je wilt schrijven en schrap daarna. Vijf tips.

1. Ga niet uit van de vraag wat voegt dit toe? Maar is de tekst nog begrijpelijk als ik deze informatie weglaat? Hiermee kom je het verst.



2. Formuleer direct. De meeste hulpwerkwoorden kun je missen als kiespijn (lees mijn blog over zullen, kunnen, mogen en willen) en de meeste voorzetselconstructies (met betrekking tot) zijn te vervangen door één voorzetsel (over).
3. Gebruik opsommingen. Dat scheelt tussenzinnen en signaalwoorden die het verband tussen de ene zin en de andere zin verduidelijken.
4. Schrap herhalingen. Het is heel natuurlijk om je punt op verschillende manieren te willen maken. Maar één keer is genoeg. Op zinsniveau: maak slim gebruik van verwijswoorden (maar dan niet welke ), waardoor je lange begrippen of eigennamen niet opnieuw hoeft te gebruiken.
5. Wees streng voor jezelf en kill your darlings. Ik heb net een heel leuke alinea weggegooid over hoe ik zelf kort heb leren schrijven (dat was op de Academie voor Journalistiek waar ik twee maanden lang de kabelkrant beheerde – al het nieuws binnen 400 tekens).

Kort en/of bondig?

Ze vragen mij wel eens: zijn kort en bondig niet twee begrippen voor hetzelfde, bonsaimeester Carola?
Nee, zeker niet. Kort betekent weinig woorden, het is een kwantitatief begrip. Bondigheid is kwalitatief. Het staat voor compact. Je kunt bondig zijn in een lange tekst, boordevol inhoud.

Had je wat aan deze informatie? Heb je zelf tips? Deel ze met ons bij de reacties. En als je dit allemaal gelezen hebt, vind je deze blog waarschijnlijk ook interessant:
Kort en bondig of lang en lekker.

Een vrouw dewelke de Statenbijbel leest

De problemen welke u noemt met de centrale zijn kort na de betreffende morgen opgelost.

Dat stond in de voorbeeldbrief van een deelnemer aan mijn training Klantgericht e-mailen. Welke! Het is een top-10 woord in de categorie ‘woorden die niet meer mogen’! Tenminste, in de functie van betrekkelijk voornaamwoord. In elke training zitten minstens drie deelnemers die dol zijn op welke als betrekkelijk voornaamwoord. Ze schrijven het omdat ze het ‘netjes’ vinden staan, maar ze zouden het nooit zo zeggen. Waar komt die statigheid toch vandaan?

Statenbijbel

In de renaissance kwam onder invloed van het Latijn (quod) en het Frans (lequel) het woord welke in de mode als betrekkelijk voornaamwoord. In de 17^e eeuw werd het woord als ‘zeer bevallig’ beoordeeld. De vertalers van de Statenbijbel waren er dol op en strooiden rijkelijk met ‘dewelke’ en ‘hetwelk’. Door de christelijke taaltraditie is dat plechtige taalgebruik in Nederland lang bewaard gebleven.

Hoogdravend en deftig

Nog geen eeuw later werd welke al beschouwd als ‘hoogdravend en deftig’ en 300 jaar daarna, in 2011, is het nog steeds niet uitgeroeid! In alle, maar dan ook alle trainingen en adviesboeken leer je dat je welk(e) uitsluitend moet gebruiken als vragend voornaamwoord. Zoals in ‘Welk woordgebruik wil je NOOIT meer zien?’ of ‘Ik weet niet aan welke taalkwestie ik me het meest erger.’

Slecht ambtelijk proza

“Slecht ambtelijk proza wordt echter nog steeds gekenmerkt door een voorliefde voor welk(e)”, schrijft Nicoline van der Sijs in haar handboek ‘Het ontstaan van het Nederlands’, waar ik bovenstaande taalgeschiedenis vond. Slecht ambtelijk proza… dat wil je toch niet?

Hierbij verklaar ik: welke is een woord welke niet meer mag.

Lees ook over de andere woorden die niet meer mogen

Aflevering 4: handvatten

Aflevering 3: leuk

Aflevering 2: kunnen en mogen

Aflevering 1: tevens en reeds

Nu wordt langzaam de nieuwe lay-out uitgerold, met een zogenaamde Ticker – een tijdlijn van je hele leven. 30 september moet iedereen die hebben (kun je niet wachten, kijk dan bij Mashable). In deze blogpost wil ik het hebben over de nieuwe lijsten. Facebook had al lijsten, maar ze zaten wat verstopt. Dit is wat ik tot nu toe heb ontdekt.

Lijsten

Mijn familieleden zaten al in een lijstje, mijn beste vrienden, mijn zakenrelaties. Mijn collega’s, mijn Tunavrienden, de mensen die ik eigenlijk nauwelijks ken: allemaal in één of meer lijstjes.

Carola en haar Tunavrienden

Voor de doorsnee Facebooker bleek deze lijstfunctie te veel verstopt. Daar is nu verandering in gekomen. Eerder al werd het makkelijker per update te bepalen wie wat wel en niet mocht zien, nu kun je je vrienden fijn in cirkels zetten. O nee, zo heet dat bij Google+. Lijsten, dat is de Facebookterm.

Je deelt voortaan je vrienden in bij een of meer van deze categorieën:
•    goede vrienden, kennissen en ‘beperkten’
•    familie, collega’s, studiegenoten en buurtgenoten (de smartlists)
•    eigen vriendenlijsten.
De lijsten bepalen wat jij aan updates te zien krijgt en met de lijsten bepaal jij wat mensen van jou te zien krijgen.

Goede vrienden
Iedereen die je toevoegt bij Facebook is je vriend, dat is de basis. Maar vrienden en vrienden zijn twee. Die paar goede vrienden en partners waar je niets van wilt missen, zet je in de lijst Goede vrienden (duh). Ze krijgen geen melding van het feit dat je ze erin zet. Plaatst één van je Goede vrienden een update, dan krijg je daar bericht van via een badge (zo’n cijfertje of een push-bericht, een notificatie op je telefoon bijvoorbeeld) of een e-mail – als je dat hebt ingesteld.

Als jij zelf een update plaatst en die voorbehoudt aan goede vrienden, krijgen die vrienden daar bericht van. Let op: ze zien met wie je het bericht nog meer gedeeld hebt. Ze gaan waarschijnlijk al snel vermoeden dat ze samen in een lijst zitten, al weten ze niet wat voor lijst en of het de goedevriendenlijst is. Maar toch, roddel en achterklap liggen op de loer.

De lijst Kennissen is voor vrienden waar je niet ALLES van hoeft te zien in je nieuwsoverzicht. Je krijgt alleen de belangrijkste updates. Wat dat precies zijn weet ik nog niet. Ik vermoed dat het aantal meldingen van “Huppeldepup is vrienden geworden met die-en-die” afneemt. Fijn!

Beperkt is de naam voor de lijst voor mensen met wie je alleen deelt wat je als openbaar of public aanmerkt. Handig voor zakelijke contacten die je niet lastig wilt vallen met een zwemdiploma-uitreiking, een foto van een dood vogeltje of je laatste record bij Smart Pigs of Wordfeud. Wederzijds.

Smart!
De zogenaamde ‘smart lists’ stelt Facebook automatisch samen op basis van profielgegevens. Collega’s, stad- of studiegenoten en familieleden glijden vanzelf het bijbehorende lijstje in. Je kunt er wel handmatig mensen aan toevoegen (en Facebook geeft je ruimhartig suggesties) of eruit gooien.

Als laatste zijn er nog de ouderwetse vriendenlijsten die je zelf aanmaakt. Bijvoorbeeld met jaarclub- of boekenclubleden, vrienden van die ouderwetse businessclub zonder eigen Facebookpagina en mensen die je eigenlijk niet ziet zitten maar die je ook niet compleet wilt of kunt negeren. Had je zelf al een ‘goedevriendenlijst’ dan kun je die nu samenvoegen met die van Facebook.

Wil je iemand volgen, maar geen vrienden worden? Dat kan nu ook. Je ‘abonneert’ je dan op zijn updates. Let op: dit doe je in het openbaar.

Hoe gebruik je de lijsten?
Je gebruikt de lijsten zowel om precies te bepalen wie je statusupdate leest, je foto of filmpje ziet of een uitnodiging krijgt voor je evenement. In je privacy-instellingen geef je je voorkeuren op, maar per post kun je daarvan afwijken. Daarnaast helpen lijsten je om snel door alle updates heen te fietsen naar wat jij belangrijk vindt. Je ziet je lijsten aan de linkerkant van het scherm terug en maakt van je favoriete lijsten een eh… favoriet. Alleen nu nog bedenken in welke lijst iedereen moet. Ben jij een vriend of een goede vriend?

Meer leren over Facebook?

Doe mee aan de Kiezelworkshop Facebook zakelijk gebruiken op 23 november in Rotterdam