Ik wil helemaal niet af van prikkelende gevoelens. Geprikkeld worden is namelijk bijna altijd prettig. Ik probeer zelf ook altijd mijn lezers te prikkelen: om te reageren, om ergens op te klikken of gewoon, om verder te lezen. En dat doen ze alleen als het voor hen ook fijn is. Met een prikkend gevoel wil ik wel afrekenen. Of reageer ik nu te geprikkeld?
Passie voor gordijnen. Dat heeft de winkel om de hoek. PASSIE! Voor gordijnen nog wel. Wat moet ik me daar bij voorstellen? Een dag zonder gordijnen is een dag niet geleefd? Ik ontmoet vaak ondernemers met passie voor hun bedrijf. Ze hebben hart voor hun zaak, vertaal ik maar even. Dat is ook goed. Maar zodra je het opschrijft, krijgt het iets belachelijks.
Google op passie voor en je vindt passie voor preken, passie voor pellets, passie voor kaartjes, passie voor autisme, passie voor vilt, passie voor Midden-Delfland en zelfs passie voor passie. Deze passies maken me giechelig. Waarom? Passie laat je zien, je zegt niet dat je het hebt.
In de dertiende eeuw was passie nog synoniem met lijden. Het komt dan ook van pati, een vervoeging van passum – lijden. De passie van Christus herinnert daaraan en woorden als patiënt. In de zeventiende eeuw kwam daar hartstocht als betekenis bij, nog altijd een sterke gemoedsaandoening.
Woorden veranderen van betekenis in de loop der tijd. Daar heb ik geen problemen mee. Maar om passie onopgemerkt te laten degenereren tot een soort kriebeltje, daar trek ik tegen ten strijde. Met passie.
Roomboter is heerlijk. Margarine haalt het er niet bij. Of ik nu vlees braad, taart bak of boterhammen smeer, roomboter is het lekkerst. Je kunt dus wel zeggen dat ik werkelijk hou van de smaak van roomboter. Maar of ik dan ook van roombotersmaak hou?
Blue Band heeft heel Rotterdam volgehangen met posters met de tekst: Met je neus in de … vallen. Daarbij staat dan een fles spuitmargarine met … roombotersmaak. Ranzig!
Roombotersmaak klinkt naar kunstparket (laminaat), alcoholvrij bier, elektrische haard. Vegetarische biefstuk, dat verkocht een Chinees hier om de hoek. Die Chinees is nu failliet. Wie wil er roombotersmaak? Ik wil roomboter!
Plantpot. Het woord staart me aan in 12 centimeter grote letters in de parkeergarage van Ikea (we hebben een nieuw kantoor in te richten en we letten op de kleintjes). Plantpot. Jongens en meisjes advertentieschrijvers, dat kán toch niet? Dat hóór je toch!
Maar waarom weet ik zo zeker dat plantpot niet kan? Mmm, daar moet ik het antwoord op schuldig blijven. Ja, omdat het ook plantenbak is. Maar dat is nog geen reden. Je hebt visnet én vissenkop, bijvoorbeeld. Ja, het is wel plantkas, maar daarbij is het eerste deel afgeleid van het werkwoord planten, niet van het zelfstandig naamwoord plant.
Toegegeven, je hebt plantnaam in het woordenboek, als vormvariant van plantennaam, maar dat is een uitzondering tussen meer dan honderd samenstellingen met het zelfstandig naamwoord plant. Plantenpot echter staat er helaas niet in.
Schiet je al wortel? De regels voor de tussenklank e (sjwa geheten, prachtig woord voor de ‘uh’-klank) zijn niet eenduidig, zo blijkt ook uit een artikel van Onze Taal. Je schrijft hem als je ‘m hoort en meestal is er een tussen-e(n) als het eerste deel een zelfstandig naamwoord van één lettergreep is.
Tja, daar kunnen we geen wedstrijd op fluiten natuurlijk. Het woord plantpot druist gewoon tegen mijn woordgevoel in. Is dat genoeg?
Ben ik heel elitair als ik ‘Onze Café’ opvat als ‘Elf Café’? Ik fietste langs Onze Café in de volkswijk Crooswijk en bedacht pas in de kakwijk Kralingen dat het een voorbeeld was van het verdwijnen van het onzijdig lidwoord. De huis, die meisje, de broodje. Tussen mannelijke en vrouwelijke woorden maken we eigenlijk al geen verschil meer, maar nu is ook het dus met uitsterven bedreigd.
We vinden wel vaker een steentje in onze schoen:
Vleespaleis. Zo heet een nieuwe slagerij om de hoek. Waarom klinkt dat zo smerig? Klinkt het woord ‘vlees’ vies? Neu. Aan ‘paleis’ kan het ook niet liggen, maar in combinatie met ‘vlees’ wordt het opeens ronduit ranzig. Het woord doet denken aan boterberg, melkzee, graanschuur. En toch is het oneindig veel onsmakelijker. Is het omdat ik me letterlijk een paleis van vlees voorstel? Lillend en druipend van bloed? Bah, ik ga er niks kopen.
Update: Mijn compagnon is er nu vaste klant en het vlees schijnt heerlijk te zijn…
Update 2: Naast het Vleespaleis verrijst nu een Vispaleis. Dat klinkt dan weer heerlijk. Raar.
Wil je op de hoogte blijven van nieuws over digitale communicatie, schrijftips en speciale aanbiedingen van Kiezel Communicatie? Schrijf je dan in voor onze maandelijkse Kiezelbrief.
Kiezelblog Steentje in je schoen 
Reacties