Kiezel is een metafoor
In mijn vorige blogpost vergeleek ik tekst inkorten met de snoeischaar hanteren. De tuinman in het blog geeft je automatisch de associatie met ambachtelijk handwerk, die ik de blog wilde meegeven. Schrijven is noeste arbeid – dat idee. Het mooie van een metafoor is dus niet niet alleen dat je er abstracte of complexe begrippen concreet en begrijpelijk mee maakt, je roept er ook de hele wereld* achter die beeldspraak mee tot leven.
Metaforen die je inspireren
De metafoor is een vorm van beeldspraak, waarin je het een vergelijkt met het ander zonder dat je een woordje als als gebruikt. Dat kan op woordniveau (iemand een spiegel* voorhouden, een stormachtige* relatie). Voor de lol heb ik bij al die mini-metaforen in dit artikel een sterretje geplaatst. Op verhaalniveau komen metaforen natuurlijk ook veel voor. Een roman of film over een kind dat symbool staat voor de staat van de wereld, of voor ouderliefde in het algemeen – ik verzin maar iets.
Voor schrijvers is een goede metafoor een bron* van inspiratie. Snoeien deed mij denken aan het ultieme snoeien van de bonsaikweker. Dat was gefundenes fressen* natuurlijk: de bonsai-meester laat een boom (tekst) niet groot worden. Als ik verder zou willen gaan met het onderwerp, dan was die tuiniermetafoor nog lang niet uitgeput* (uitgeput – ook al een tuiniermetafoor). Mesten, poten, zaaien, de seizoenen, oogsten, groeizaam weer – elk woord roept een wereld* aan associaties op waarmee ik het hele Kiezelblog tot de nok* zou kunnen vullen.
Associëren, hoe doe je dat?
Als je lekker in je schrijversvel zit, vallen vergelijkingen je gewoon in. Dat is de kunst van het associëren. Maar hoe vind je de juiste metafoor als die niet vanzelf opborrelt*? Dan moet je het hebben van associëren als kunde.
Kietelen of afdwingen
Je kunt je creativiteit kietelen* door een mindmap te tekenen, een brainstorm te organiseren of door erover te mediteren. Best lastig allemaal, om verschillende redenen. Tot verrassing van veel mensen kun je creativiteit ook afdwingen. Daar ken ik twee methodes voor die ik je nu aan de hand ga doen. Ik heb ze veel gebruikt toen ik mensen leerde hoe je een personeelsadvertentie schrijft. De spin in het web, de duizendpoot en andere insecten… uitgekauwde* beelden.
De gedwongen metafoor
Je hebt een onderwerp waarover je wilt schrijven, een product, een dienst, een functie… Vervolgens pik je een voorwerp uit de ruimte waar je bent (de plant, een koffiekop, een schilderij, de blocnote) en je draagt jezelf op om minstens twintig overeenkomsten te vinden tussen dat voorwerp en je onderwerp. Of pik blind* uit de krant of in een willekeurig boek een zin en neem de eerste de beste eigennaam of het dichtstbijzijnde zelfstandig naamwoord. Een slimme tussenstap is om op die manier eerst vijf begrippen te verzamelen en die te nemen die je het meest aanspreekt. Maar dwing jezelf wel om die twintig overeenkomsten te vinden. Als je net iets langer nadenkt, valt je misschien alsnog die ene associatie in waaraan je je verhaal kunt ophangen*.
De vrije metafoor
De vrije metafoor is minder vrij dan-ie heet. Stel je zelf de volgende vraag:
Als je onderwerp een *** was, wat voor (of welke) *** zou het dan zijn?
Op de plaats van de sterretjes vul je vervolgens in: een auto, een film, een land, een gerecht, een hond, een politicus, een muziekstijl, een drank, een tas, een kledingmerk, een woning, een … Zeg er meteen achteraan waarom. Op deze manier kwam KLM waarschijnlijk aan zijn zwaan, symbool voor vrijheid, vliegen en trouw. Ook zo dwing je jezelf om te associëren en beelden te bedenken die minder voor de hand* liggen.
Inspiratie nodig? Associëren? Gewoon de zweep* erover!
Lees ook: Grafisch associëren
PS: De begrippen gedwongen en vrije metafoor heb ik niet zelf verzonnen, maar ik kan niet meer achterhalen uit welk boek ik ze heb. Weet iemand dat? Ik geef graag credits waar credits are due.
Vandaag gaan we metselen; zet de specie maar klaar! Specie maakt van losse stenen een stevig bouwsel. Precies zo gaat het met teksten. Ook daar moet je de losse onderdelen, woorden, zinnen, alinea’s, zorgvuldig samenvoegen. Met taalspecie.
), waardoor je lange begrippen of eigennamen niet opnieuw hoeft te gebruiken.
Reacties