Grondrechten waarborgen bij uitstek de menselijke autono­mie en de ontplooi­ing van de individuele persoonlijk­heid.

Ik zeg het dagelijks tegen de buurvrouw. Jij ook? En wat vind je van deze zinnen over marktwerking?

Het gaat namelijk niet simpel om de keuze overheid of markt bij het organiseren van de publieke diensten. Het gaat veel meer om een afweging van de effecten op de maatschappelijke welvaart en publieke belangen, waaronder werknemersbelangen.

Ben je er nog? Knipper even met je ogen, knijp jezelf in je arm.

Jargon. Goed of fout?

Jargon zijn alle begrippen waar je uitleg bij nodig hebt om de tekst te begrijpen. Jargon is dus niet per definitie fout. In gesprekken tussen collega's scheelt jargon veel tijd, er schuilt dan weinig kwaad in. Behalve als je ook buiten je eigen kringetje verwacht dat iedereen weet waar je het over hebt.

Nog erger: beleidstaal

Beleidstaal is veel erger. Dat is taal die niet alleen krom staat van alle jargon maar bovendien zinnen bevat die zo ingewikkeld zijn dat je ze drie keer moet lezen om te begrijpen wat er staat (en dat heeft dus niet te maken met de lengte van de zin). Echt hardcore beleidstaal is dan ook nog eens zo genuanceerd dat je erbij in slaap valt. Het-kan-vriezen-het-kan-dooientekst. Misschien-wellicht-eventueelstukken. Je weet wel, zoals in de voorbeelden.

Afrekenen graag

Toch vonden de deelnemers aan onze training speech-schrijven deze zinnen heel normaal. Ze zagen het niet meer, want ze werken er dagelijks mee. Ze laten dagelijks zulke monsters uit hun tekstverwerkers glijden. Zo gaat dat als je lang voor dezelfde werkgever of in dezelfde branche werkt. Hoe reken je ermee af?

Tip 1: Vertel je verhaal aan de buurvrouw

Ik zou wel onder deze bladzij willen zijn

en door de letters heen van dit gedicht

kijken naar uw lezende gezicht

Dat dichtte Vroman ooit. Tekst wordt bloedeloos als je niet een mens van vlees en bloed voor je hebt om het verhaal aan te vertellen. Ik zie jou nu voor me, ik kijk door het beeldscherm heen naar je lezende gezicht.

Tip 2: Zeg wat je wil zeggen

Wat wil je nu eigenlijk zeggen? Wat bedoel je? Wat wil je van me? Maak expliciet wat je met alle woorden probeert duidelijk te maken. Wat betekent elk woord voor jou? Is dat hetzelfde als wat het voor mij wil zeggen? Zitten er holle woorden bij zonder betekenis? Stel jezelf deze vragen en geef antwoord. En doe iets met de antwoorden, natuurlijk. Soms krijg je met het antwoord per direct een betere, jargonvrije tekst retour.

Tip 3: Wees stoer, durf iets te beweren

Zet je benen stevig op de grond, je armen in je zij en roep het maar gewoon hard tegen de wereld. Zeker in de eerste versie van je tekst. Nuance is kruiderij, die voeg je aan het eind nog toe.

Toekomsttip: Gebruik TermTreffer

Volgend jaar komt TermTreffer op de markt, software waarmee je jargon uit je teksten kunt halen en waarmee organisaties hun medewerkers van kant-en-klare definities of synoniemen voorzien. Dat las ik net bij KennisLink. Dat lijkt me ideaal voor mijn deelnemers van gisteren. In één keer met een druk op de knop de oogkleppen kwijt. Tot die tijd, de Kiezel schrijftips.

Reacties: (2)

De CEO en de marketingmanager van HP zitten bij elkaar in het hoofdkwartier in Palo Alto. Ondanks het prachtige weer in California is de stemming bedrukt. Het gaat niet goed met de verkoop van de printers.

CEO: “Sales are down, we’ve got to do something.” (De omzet is naar beneden, we moeten iets doen)*

MM: “Let’s start a world wide campaign!” (Laten we beginnen met een wereldwijde campagne)

CEO nods reluctantly. (CEO knikt tegenzin)

MM shows a colourful sketch: “Why not combine these cool visuals and this nice copy?” (MM toont een kleurrijke schets: Waarom niet combineren deze coole visuals en dit mooie exemplaar?)

He reads: “The HP LaserJet pays for itself in less than 1 year. After that, it pays your business.” (Hij leest: "De HP LaserJet betaalt zichzelf terug in minder dan 1 jaar. Na dat het loont je bedrijf.” O nee: …betaalt zichzelf binnen 1 jaar terug. Daarna betaalt het U!)

CEO shows some interest: “Nice!” (CEO enige belangstelling toont: Nice!)

CEO has second thoughts: “But if we’ll transfer that to Europe, we’ll have to translate it into a zillion languages! Imagine the costs! We’ll have to hire copywriters! (CEO heeft tweede gedachten: Maar als we dat de overdracht naar Europa, zullen we het moeten vertalen in een zillion talen! Stelt u zich de kosten! We moeten copywriters huren!)

MM: “I’ve got an idea: let’s use a free internet translator. That’ll save us big money!” (Ik heb een idee: laten we een vrije internetvertaler gebruiken. Dat zal ons redden het grote geld!)

CEO: “Now you’re talking!” (Nu je spreekt!)

MM: “Let’s get this done!” (Laten we dit gedaan!)

Zo moet het ongeveer gegaan zijn. Of ze hebben de stagiaire aan het werk gezet. Anders kan ik me niet voorstellen dat een bedrijf als HP een billboardcampagne inkoopt voor minstens anderhalve ton (honderdvijftig duizend euro!) en dat er in het hele proces tussen inkoop en uitvoering niemand (NIEMAND!) aan de bel heeft getrokken over die foute tekst in koeienletters. Hoe kan dat nou?

Jongens en meisjes van HP! Volgende keer wil Kiezel Communicatie best even voor een luttel bedrag kijken naar zo’n tekst, zodat jullie niet meer compleet voor paal staan op die reclamepaal. Dan hebben wij meteen budget om ook zo’n zelfverdienende printer te kopen. Koel!

*Dialoog vertaald met Google

Reacties: (4)

We bieden visuele ondersteuning aan uw presentatie

We hebben de inrichting verzorgd van het restaurant

U kunt een wandeling maken door de kasteeltuin.

Drie zinnetjes van drie willekeurige websites. Wat is er mis met deze zinnen? Ze zijn vermoord. Door een heel nare en geniepige sluipmoordenaar, genaamd naamwoordstijl. Dat klinkt onschuldig, maar naamwoordstijl is levensgevaarlijk voor gezonde communicatie. Werkwoorden, die even daarvoor nog energiek hun taak verrichtten, liggen voor pampus achter een ook al zo onschuldig lijkend lidwoord. En het erge is: volkomen nodeloos! Het is zinloos geweld...

Moord

Wat is er gebeurd? Laten we detective spelen. Sporenonderzoek met vergrootglas. Ik zie drie keer een woord dat eindigt op -ing. -ing is de vingerafdruk van de moordenaar. Net als -name en -atie. Als je één van die drie ziet, weet je zeker dat er iets niet in de haak is.

Nog een clue. Bieden, verzorgen, maken. Wat betekenen die werkwoorden in deze zinnen? Ze houden zich verdacht op, maar er zit geen actie in. Ze hangen maar wat rond, ze lijken geen overlast te geven, maar dat is schijn. Ze hebben zojuist een vitaal werkwoord om zeep geholpen.

Redding

Ondersteuning bieden. Een inrichting verzorgen. Een wandeling maken. Zie je nu wat er gebeurd is? De moordenaar maakte een zelfstandig naamwoord van een werkwoord. Gelukkig wek je ze met een eenvoudige heimlichmanoeuvre weer tot leven. Kiep dat loze werkwoord eruit en kijk wat er gebeurt: ondersteunen. Inrichten. Wandelen. Heerlijk, al dat leven in het voorjaar.

Reacties: (6)

Optimale oplossingen. Afgelopen week kreeg ik ze op drie verschillende sites onder ogen en bij dat begrip schiet mijn wenkbrauw altijd omhoog. Bij het woord oplossing drie etages, bij een oplossing die ook nog eens optimaal is, door het dak.

Ik begrijp de behoefte van ondernemers om te vertellen dat hun product of dienst keigoed* is. Bij oplossingen denk ik echter aan suiker in thee, aan koolzuur in frisdrank, aan zout in de zee. Optimaal heeft bovendien geen 100% positieve connotatie. Het betekent wel heel goed, maar ook zo goed mogelijk. En is dat goed genoeg? Voor mij niet. Het rijtje mag dan wel goed, beter, best luiden, meestal is goed beter dan best.

*) - sorry,  als Brabants kiezeltje kon ik die woordspeling niet versmaden.

Reacties: (0)

"Naar aanleiding van". Zo, daar staan tenminste alweer drie woorden van een nieuwe brief. "Met betrekking tot", weer drie woorden. "Ten gevolge van het feit dat...". Zes! Dat vult  lekker.

Het lijkt vaak of zakelijke briefschrijvers vooral verlegen zitten om vulling. Ze hebben niet zoveel te melden en schrijven hun boodschap daarom maar zo omslachtig mogelijk op. Als het even kan in formules die al gangbaar waren toen mijn moeder nog op kantoor zat (en dat was in de jaren vijftig van de vorige eeuw), want dat staat zo mooi en interessant. 

Ga toch weg! Vervang die voorzetselgedrochten door één gewoon woord. Voor bijvoorbeeld. Door of over. Of zeg het gewoon helemaal anders.

Schrijf me alsjeblieft geen zinnen meer als: "Vriendelijk vragen wij u deze orderbevestiging te controleren en graag vernemen wij uw reactie indien er vragen of opmerkingen zijn ontstaan met betrekking tot de inhoud ervan. Dit betreft een bevestiging van een serviceverlening naar aanleiding van een servicemelding."

Schrijf liever: "Zoals eerder met u is afgesproken, ontvangt u over x weken onze servicelevering. Wilt u deze orderbevestiging controleren? Als u nog vragen of opmerkingen hebt, kunt u ons bellen op nummer x of e-mailen via y." Gewoon. Zoals je het ook zegt.

Reacties: (3)

"Meer minpunten dan verwacht bleek de oorspronkelijke praatpaal te hebben. De nieuwe kwam voort uit goed ordenen, van boven naar beneden: een reflecterende voet, een communicatiedoosje en geluidschelpen. De gebruiker kijkt, praat en luistert makkelijker. Opvallender en beter toegankelijk voor onderhoud is de paal. En zestig procent goedkoper."

Gisteren was ik met vriendin en dochter naar de tentoonstelling Made in Holland in de Kunsthal. Een overzicht van een paar eeuwen uitvindingen en innovaties in Nederland. Van praatpaal tot klapschaats, van waterpomp tot paraplu. Mooie collectie, verrassende ontwerpen, prachtige documenten van eeuwen her. En verbijsterende onder- en bijschriften.

"In een netwerkmaatschappij wordt een auto iets anders. Hij ondersteunt communicatie en oogt benaderbaar, levendig en lekker. Tegelijk heeft hij een lage luchtweerstand, want dat spaart energie. Als een rots in een rivier is hij. Dat kan omdat hij wordt geproduceerd met de vormvrijheid van plastics. En die zijn nog te recyclen ook."

Waar moet ik beginnen? Welke dwaas is door de Kunsthal ingehuurd om deze monstruositeiten te formuleren? Zou het iemand zijn met Engels als moedertaal? Rare woordvolgordes, foutieve samentrekkingen, bizarre overgangen, bevreemdende stijlbreuken. De schrijver heeft het Nederlands misschien opnieuw willen uitvinden, maar een innovatie kunnen we het niet noemen...

"Binnen bij de bank geeft achtergrondmuziek privacy. Muziek heeft tegelijk iets verkeerds. Maar geluid kun je ontwerpen. (...)"

Reacties: (4)

“Waarom heb je dit stuk geschreven?”, vraag ik in elke schrijftraining wel een paar keer. “Uhhh, tja…” Na een halve dag voelen de cursisten hem al aankomen: “Waarom…?” Veel zakelijke schrijvers vragen zich nauwelijks af met welk doel ze iets op papier zetten. Waarom heeft iemand deze informatie, dit advies of dit plan nodig? Wat gaan je lezers ermee doen?

De werkelijkheid is hard: meestal niks. Ja, zo snel mogelijk archiveren, kwijtraken, onder het stof in de vergeethoek laten belanden. Een droevig lot. Al die weggegooide tijd en moeite.

Hoe schrijf je stukken waar die mensen wel op zitten te wachten? Waarmee ze iets doen, waar ze iets aan hebben? In de allereerste plaats: door je af te vragen op welke vraag ze antwoord willen hebben. Want dat is belangrijker dan wat jij kwijt wilt.

En als je die vraag eenmaal precies hebt geformuleerd, is de helft van je werk al klaar. De andere helft is je antwoord: dat wil zeggen, de inhoud van je stuk. In dit geval was de vraag: ‘Hoe schrijf je stukken die mensen willen lezen?’ En je ziet, ik schreef hem een paar regels hierboven bijna expliciet op. En het antwoord? Dat is je hoofdboodschap. En die staat bovenaan dit stuk. Zo makkelijk is het.

Reacties: (0)

Hallo, ik wil mezelf introduceren en wat meer vertellen over mijn plannen en mogelijkheden. 

Dit briefje kreeg ik een tijdje terug. Pas in de tiende zin kom ik te weten wat de schrijfster van me wil: ze is op zoek naar mensen die met haar een kantoor willen huren. Waarom doet ze me dit aan? Waarom vertelt ze dat niet meteen?

Ja, het is soms lastig om meteen ter zake te komen. Je moet zelf nog op stoom komen. Je hebt het gevoel dat je moet inleiden, dat je de voorgeschiedenis moet beschrijven. Maar als je me niet direct bij mijn kladden grijpt, ben ik weg. Nou ja... in dit geval heb ik doorgelezen omdat ik dacht: dit is een goed voorbeeld voor een blogje over het begin van je verhaal.

Nog een voorbeeld.

Hiermee wil ik reageren op uw brief d.d. 10 januari.

Zég niet dat je gaat reageren, maar reageer! Natuurlijk mag je refereren aan eerdere correspondentie, maar doe dat inhoudelijk:

In uw brief van 10 januari vroeg u om ....

Wij werken met een van oorsprong Italiaanse interactieontwerper. Hij zei in een eerste gesprek met ons: "Het gaat om de hienout". De wat? "De hienout". Oooooo, de inhoud. Het gaat om de hienout is sindsdien een gevleugelde uitdrukking op het Kiezelkantoor. Met andere woorden: scheer die wol weg en geef me vlees!

In een volgende blogpost: Geef me vlees (geen botjes).

Reacties: (2)

Met hooggespannen verwachtingen las ik het boekje Vaagtaal! De ondertitel Vecht mee tegen beleidsbabbels, managementspeak en zorggezemel had me verleid om het boekje aan te schaffen, want daar kon ik het als ambassadeur van heldere teksten alleen maar mee eens zijn. Op de barricaden!

Vaagtaal: een LOA
Ja, ja, ja, knik ik als ik het uitgangspunt van het boekje lees: 'Vaagtaal is een epidemische en besmettelijke ziekte'. Jonge professionals die bij mij een schrijftraining moeten volgen van hun baas, lijden er allemaal aan. Oudere werknemers net zo goed trouwens. Wie net begint als junioradviseur of beleidsmedewerker, houdt zich staande met rapporten die uit hun voegen barsten van interessante woorden, lijdende vormen en de naamwoordstijl. Die bol staan van clichés, tangconstructies en voorzetseluitdrukkingen. En wie zich al lang in die rapportenwereld beweegt, kan gewoon niet anders meer: "Met betrekking tot de vorige maand door het management genomen besluiten moeten de volgende conclusies getrokken worden..." Ja. Arjen Ligtvoet en Cathelijne de Busser hebben gelijk: vaagtaal is een LOA. Een door Lezen en Luisteren Overdraagbare Aandoening.

Baat bij vaagtaal
Maar Ligtvoet en De Busser schieten in hun ijver af en toe door. Ze leggen de schuld van alles bij reclamemakers, journalisten en politici. Ten eerste: te veel eer. En bovendien, snap dat dan! Deze taalgebruikers bedienen zich van vage taal omdat ze er garen bij spinnen. Politici omdat ze nu eenmaal tijd moeten volpraten, moeten afleiden van waar het echt om gaat en überhaupt niet veel te zeggen hebben. Nieuwsmakers omdat het nieuws het best landt als ze clichés gebruiken als 'banen die op de tocht staan' en 'het groene licht geven', reclamemakers omdat hun mooie praatjes gewoon lekker verkopen. Zijn die dan de schuld van ambtenaritis en managementspeak? Nee, schud ik. Dat geloof ik niet.

Vermakelijke voorbeelden
Ligtvoet en De Busser schetsen levendige en vermakelijke voorbeelden - soms wat overtrokken, maar goed, wie niet overdrijft, wordt niet gehoord. Ze laten zien dat het meeste interessante gebabbel uitsluitend een rookgordijn is voor ondeskundigheid en grootspraak en ontmaskeren tussen neus en lippen door bezuinigingsmaatregelen, manipulaties en regelrechte leugens. Jammer dat ze daar weinig voorbeelden tegenover zetten van hoe het beter zou kunnen. Want daar zouden stoffige ambtenaren, zemelende zorgverleners en wolspinnende politici wel iets mee opschieten.

Vaagtaal is een fijn cadeau voor onder de kerstboom voor iedereen die zich ergert aan onduidelijke woorden, omslachtige taal en oeverloos gebabbel. Strijdend het nieuwe jaar in, dus. Helder, concreet en actief.

Reacties: (0)

Er wordt heel veel plaatsgevonden in het Nederlandse taalgebied. Je kunt het zo gek niet bedenken of het vindt plaats. Google maar eens: 1.650.000 resultaten! Plaatsvinden is dan ook een handig woord, net als zijn broertje gebeuren. Het is een stoplap. Nee, erger nog: een duizenddingendoekje. Je kunt het overal voor gebruiken. Jammer alleen dat die woorden je tekst zo saai, kleurloos en star maken. Want waar blijft de actie?

Wat willekeurige voorbeelden:

De voorstelling vindt plaats om 20.00 uur...
De eerstvolgende meeloopdag (...) vindt plaats op woensdag (...)
De juryvergadering vindt plaats om 12.00 uur.
De pleurapunctie vindt plaats om de longen te ontlasten van een patiënt die een te grote hoeveelheid pleuravocht produceert.
Financiële instellingen zijn verplicht om de identiteit van hun cliënten vast te stellen. Deze identificatie vindt plaats om ongebruikelijke transacties te kunnen melden.

En nu hoe het anders kan:

De voorstelling begint om 20.00 uur...
De eerstvolgende meeloopdag is op woensdag (...)
De jury vergadert vanaf 12.00 uur.
De pleurapunctie ontlast de longen van een patiënt die een te grote hoeveelheid pleuravocht produceert.
Financiële instellingen zijn verplicht om de identiteit van hun cliënten vast te stellen. Door deze identificatie kunnen ze ongebruikelijke transacties melden.

Plaatsvinden is een mooie truc om de handelende persoon uit beeld te houden, net als de passieve of lijdende vorm. Dat is niet altijd fout, maar vraag je elke keer af als je plaatsvinden of gebeuren wilt schrijven of het ook anders kan. En doe dat dan. Varieer. Schrijf actief. Lekker fris.

Want dat heb je met duizenddingendoekjes: ze gaan al snel muf ruiken.

Reacties: (0)